Umiejętność odczytu warunków drogowych

Należy zawsze pamiętać o profilaktyce i unikać złudzenia pełnego bezpieczeństwa dostarczanego przez „solidny, nowy czy duży“ pojazd czy też świecące w pełni słońce, które po mroźnej nocy dodatkowe intensyfikuje możliwości utraty przyczepności.

Celem niniejszego artykułu jest prezentacja praktycznych informacji dotyczących bezpiecznego przemieszczania się pojazdami po drogach. Artykuł opisuje na co w szczególności powinno się zwracać uwagę, definiuje możliwe do wystąpienia warunki oraz wynikające z nich zagrożenia, jak również dostarcza praktycznej wiedzy z zakresu szeroko rozumianego transportu publicznego.

Warto zapoznać się z przedstawionymi poniżej argumentami i przypomnieć sobie o podstawowych zasadach bezpiecznej jazdy w szczególności teraz w czasie najbardziej wymagającej rozwagi pory roku jaką jest zima.

Umiejętność przewidywania możliwych skutków to bardzo cenna cecha, która jako profilaktyka negatywnych wydarzeń powinna być zawsze szeroko promowana i omawiana. Sytuacja na drodze bywa różnorodna i definiowana jest bieżącymi warunkami atmosferycznymi. Pomijając czas całkowitej suchości dróg, kiedy przyczepność pojazdów jest najlepsza, chcielibyśmy skoncentrować się na sytuacjach mniej sprzyjających i wywnioskować najlepsze zachowania na tego typu aurę. Aby nauczyć się dobrze odczytywać warunki drogowe należy wiedzieć jaka jest różnica pomiędzy opadami a osadami atmosferycznymi, oraz kojarzyć specyfikę innych oddziaływujących warunków.

Rodzaje opadów:

  • Mżawka – opad drobnych kropelek wody o średnicy mniejszej od 0,5 mm, które spadają bardzo wolno i są łatwo przenoszone przez wiatr w kierunku poziomym.
  • Deszcz – opad złożony z kropel wody o średnicy większej niż 0,5 mm. Jest to najczęściej pojawiający się opad w naszym klimacie.
  • Śnieg – opad kryształków lodu, które mają zwykle delikatną, rozgałęzioną strukturę. Podstawową formą cząstek tego opadu są gwiazdki sześcioramienne o pięknej i bogatej kompozycji. Przy temperaturach nieco niższych od zera kryształki łączą się zwykle w płatki (śnieżynki), a te często w duże płaty.
  • Śnieg z deszczem – opad śniegu i deszczu lub mokrego śniegu, występujący w temperaturach zbliżonych do zera i wyższych od zera.
  • Krupy śnieżne – opad białych, kulistych lub stożkowatych ziarenek o średnicy od 2 do 5 mm. Podczas spadania na twarde podłoże odbijają się i rozpryskują.
  • Grad – opad kulek lub bryłek lodu nieforemnego kształtu. Pada przy temperaturach wyższych od 0 stopni Celsjusza.

Spoglądając z perspektywy czasu trwania opadu wyróżnia się opady ciągłe: długotrwałe o szerokim zasięgu z chmur deszczowych; opady z przerwami: z chmur warstwowych o małym natężeniu; opady przelotne: krótkotrwałe o dużym natężeniu pochodzą z chmur kłębiastych, często towarzyszą im silne porywiste wiatry oraz burze, błyskawice i grzmoty; opady roszące: drobne mżawki lub śnieżynki; opady ulewne: wydajne w opad, w krótkim czasie dają duże jego ilości.

Rodzaje osadów:

  • Rosa – krople wody skondensowane z pary wodnej lub powietrza w temperaturze powyżej 0 stopni Celsjusza.
  • Szron – osad lodowy powstający tak jak rosa ale poniżej 0 stopni Celsjusza
  • Szadź – ziarenka lodu osadzające się na roślinach i przedmiotach, może powstawać w każdej porze doby, najczęściej poniżej 0 stopni Celsjusza formuje się od strony zawietrznej
  • Gołoledź – gładki, szklisty osad lodu, który kształtuje się na powierzchni w czasie temperatury poniżej 0 stopni Celsjusza ale też nieco wyższej nawet do +5 stopni Celsjusza w wyniku zamarzania schłodzonego opadu.

Inne oddziaływujące warunki:

  • Mróz temperatura poniżej 0 stopni Celsjusza, powodująca schłodzenia i zamrażania oraz powstawanie osadów lodowych
  • Słońce trzeba postrzegać z perspektywy możliwości rażenia oczu w czasie jazdy, ale także z perspektywy złudzenia bezpieczeństwa kiedy np. zaświeci po chłodnej nocy rozpuszczając zmrożoną wcześniej nawierzchnie dodatkowo powodując jej śliskość – najbardziej niebezpieczna temperatura drogowa to około 2 stopnie Celsjusza po wcześniejszym mrozie
  • Mgła czyli zawiesina bardzo małych kropelek wody zmniejszająca widoczność do max 1 km kwadratowego
  • Zamglenie tak jak mgła ale widzialność większa niż 1 km
  • Noc to czas ograniczonej widoczności ze względu na deficyt światła dziennego. Jadąc nocą poza miastem należy zwracać baczną uwagę na zwierzęta. Zwierzęta leśne mają oczy rozmieszczone po bokach głowy przez co odbijają światło jak odblaski, jeżeli coś takiego widać należy zachować czujność. Zwierzęta leśne najczęściej podążają w gromadach więc jeżeli jedno przebiegło jest duże prawdopodobieństwo kolejnych. Zwierzęta leśne w nocy występują także poza terenem leśnym na równinach, wyżynach, łąkach. Warto pamiętać, że noc bezchmurna w porze jesienno – zimowej oznacza niższą temperaturę przy gruncie aniżeli w czasie nocy zachmurzonej – tak samo za dnia bezchmurne niebo oznacza większy mróz
  • Piasek jego ziarna mogą spowodować tymczasową utratę przyczepności
  • Listowie rozmiękłe i mokre liście potrafią stworzyć śliski dywan na nawierzchni drogi
  • Gałęzie leżące na drodze mogą uszkodzić pojazd i stanowić przeszkodę w bezpiecznym podróżowaniu dla innych
  • Plamy oleju tłuste wycieki olejowe tworzą place bardzo podatne na poślizgi
  • Kałuże mogą być płytkie ale i głębokie przykrywające konkretne dziury. Powodują także zjawisku tzw. aquaplaningu kiedy bieżnik opony przy większej prędkości ma problem z odprowadzeniem wody i stykiem z mikro chropowatą powierzchnią jezdni stąd zaczyna się poślizg. Tocząca się opona „pcha wodę“ i tworzy przed sobą klin wodny co dodatkowo oddziałuje na poślizg, a więc wraz z większą głębokością wody oraz prędkością przemieszczania się, rośnie ryzyko aquaplaningu i utraty panowania nad pojazdem
  • Wyrwy, dziury miejsca w których występują są zazwyczaj oznaczone znakiem ograniczenia prędkości – jest obowiązkiem zarządcy dróg aby zostały wyeliminowane – jeżeli w ich skutek dojdzie do uszkodzenia pojazdu należy zrobić fotografię i wezwać na miejsce policję przygotowany protokół szkód przedstawiony będzie zarządcy drogi celem rekompensaty poniesionych strat
  • Wiatr, nurty powietrzne, zamiecie piaskowe często zwiastują gwałtowne zmiany pogodowe mogą także przenosić duże ilości wilgotnego powietrza. Duże podmuchy stanowią także zagrożenie w szczególności podmuchy boczne na wiaduktach i mostach

Wszystkie wyżej wymienione czynniki mogą znacząco wpłynąć na zdolność poruszania się pojazdami stąd razem nazywane są trudnymi sytuacjami drogowymi. Możemy podjąć się ich klasyfikacji ze względu na stopień zagrożenia, które wywołują.

1 stopień niebezpieczeństwa:

mróz, słońce po mroźnej nocy, śnieg z deszczem, szron, szadź, gołoledź, plamy oleju, listowie, gałęzie, kałuże – deszcz ulewny

2 stopień niebezpieczeństwa:

mgła, śnieg, piasek, grad, krupy śnieżne, deszcz ciągły

3 stopień niebezpieczeństwa:

zamglenie, wyrwy, dziury, rosa, noc – przebiegające zwierzęta, mżawka, deszcz opady przelotne, podmuchy, nurty wilgotnego powietrza

Generalne rekomendacje na każdą trudną sytuacje drogową:

 

  • Sprawdzaj bieżące informacje pogodowe / bądź doinformowany
  • Dobrze oceń czas podróżowania i dostosuj przejazd do możliwych warunków: wczesny ranek, ranek, dzień, wieczór, wczesna noc, późna noc
  • Jeśli jest to możliwe pozostań w domu
  • Ograniczaj podróże w czasie trudnych warunków pogodowych
  • Używaj transportu publicznego jako alternatywę
  • Zachowuj bezpieczny odstęp od następnego pojazdu
  • Bądź wypoczęty i skoncentrowany na drodze – unikaj dystrakcji uwagi: przedmiotów leżących luźno, walających się – unikaj jazdy podczas zmęczenia
  • Odczytuj warunki i sytuację drogową: doglądaj powierzchni drogi, wypatruj wyjścia z zakrętów, wypatruj ewentualnych przeszkód i przedmiotów leżących na powierzchni
  • Przed dalszą podróżą sprawdź stan auta: poziom powietrza w oponach, ustawienia lusterek, stan i czystość reflektorów, stan wyposażenia standardowego (klucze, koło zapasowe, gaśnica, trójkąt ostrzegawczy, apteczka)
  • Wyczuj auto: poznaj jego środek ciężkości, zachowania i wychylenia przy skręcaniu, porównaj wagę pojazdu do jego zdolności szybkiego hamowania, sprawdź skrętność auta – zakres ruchu kierownicy, obejrzyj jego gabaryty i rozstaw osi, sprawdź funkcjonalność hamulca nożnego i ręcznego, przeanalizuj siłę mocy auta w stosunku do jego aeorodynamiki cięcia powietrza (duża moc + dobra aeorydynamika = szybkie przyśpieszanie), poznaj specyfikę napędu auta AWD, RWD, 4×4, rozeznaj zmianę zachowania auta w przypadku znacznych obciążeń i przewożenia pasażerów – bacz na różnice w wadze i zachowaniu auta
  • Hamuj odpowiednio wcześnie i pulsacyjnie na śliskich powierzchniach lub stanowczo w przypadku dobrze działającego systemu ABS

Generalne praktyki usprawniające bezpieczną jazdę:

  • Wyeliminuj pośpiech
  • Obserwuj innych: szczególna uwaga na przechodniów przy przejściach dla pieszych, zanim zaczniesz wyprzedzać zawsze patrz w lusterka – mogą być tam również motory
  • Obserwuj drogę: czy powierzchnia jest błyszcząca, czy ma jednolity kolor
  • Doglądaj i przestrzegaj oznaczeń drogowych
  • Komunikuj swój zamiary: włączaj kierunkowskaz dużo wcześniej aniżeli przed samym zakrętem, sygnalizuj zjazdy z ronda, jednokrotne światło długie w trakcie osiągnięcia szybkich prędkości aby w miarę możliwości zrobiono przestrzeń na pasie do wyprzedzania
  • Rób przestrzeń do wyprzedania dla innych: zwalniaj lewy pas na autostradzie, zjedź do prawej krawędzi jezdni w miarę takiej możliwości
  • Przewiduj sytuacje na drodze, rób przestrzeń dla podłączających się do ruchu, rozpędzaj się na pasie do tego służącym zamiast spowalniać ruch poprzez włączanie się do niego za szybko
  • Pomagaj innym użytkownikom drogi: wskazuj kierunkowskazem kiedy jest możliwość bezpiecznego wyprzedznia, dwukrotne przyświecenie światłami długimi informuje o bezpiecznej możliwości zjechania na prawy pas przy wyprzedzaniu się ciężarówek na autostradzie
  • W przypadku zwężenia dróg pamiętaj o zasadzie jazdy na zamek i kaskadowego wpuszczania innych pojazdów
  • Przy dużej ilości opadów śniegu załóż łańcuchy na opony
  • Przy dużej ilości opadów śniegu zanim wyruszysz na drogę odśnież auto (auta ciężarowe, busy tam w szczególności należy odśnieżyć dach)
  • Używaj świateł przeciwmgielnych w czasie słabych warunków widoczności
  • Używaj świateł długich w trakcie przejazdów nocnych
  • Używaj klaksonu w sytuacjach profilaktycznych i informujących
  • Prowadź rozmowy przez zestawy głośnomówiące
  • Zachowuj umiarkowaną temperaturę w pojeździe: skrajne temperatury mają wpływ na zdolności reagowania i swobodę czujności
  • Uważaj na symulantów, poza terenem zabudowanym w nocy bez opcji zatrzymywać się do jakiejkolwiek kontroli – mogą to być przebierańcy w celu wyłudzenia np. pieniędzy masz prawo jechać dalej i zgłosić się do najbliższego komisariatu policji zgłaszając zaistniałą sytuację

Podsumowując należy także wspomnieć o działaniach profilaktycznych. Każdy może sprawdzić stan nawierzchni drogowej butem, jeżeli but się znacząco ślizga to auto też będzie. Działalnością profilaktyczną powinny zajmować się także służby informujące o miejscowych i lokalnych oblodzeniach, jak również służby drogowe znakujące tego typu zagrożone miejsca.

Odblaski pełnią ważną funkcję dla wszystkich uczestników ruchu, a w szczególności dla przechodniów, którzy dzięki nim nocą są widoczni. Jeżeli jest ich brak proponujemy ubierać kolorową odzież (najlepiej zieloną, białą lub żółtą) zamiast barw szaro-czarnych, które są mało widoczne wieczorem i w nocy.

Należy zawsze pamiętać o profilaktyce i unikać złudzenia pełnego bezpieczeństwa dostarczanego przez „solidny, nowy czy duży“ pojazd czy też świecące w pełni słońce, które po mroźnej nocy dodatkowe intensyfikuje możliwości utraty przyczepności. Należy też pamiętać, że nawet najlepsze systemy elektroniczne czy super sprawne auta na najlepszym ogumieniu bez opcji są przeciwstawić się siłom fizyki, a więc na lodzie i tak trudno będzie nimi nawigować, stąd w trudnych warunkach pogodowych potrzebna jest duża czujność, uwaga i bezpieczna mała prędkość podróżowania.

Dobra praktyka w przypadku już zaistniałych wydarzeń lub awarii to przede wszystkim rozstawić znaki ostrzegawcze dla innych uczestników ruchu, zapalić światła awaryjne, w miarę możliwości zjechać na pobocze, zaciągnąć hamulec ręczny i powiadomić odpowiednie służby pomocnicze. W celu skutecznej i szybkiej interwencji należy robić przestrzeń przestrzeń dojazdową dla pojazdów typu emergency, zjeżdżając na pobocze w szczególności na autostradach. W przypadku holowania pojazd holowany powinien być oznaczony trójkątem umieszczonym z tyłu po lewej stronie na zewnątrz pojazdu (np. przyciśnięty wycieraczkom), może być także oznaczony żółtym kogutem błyskowym. Zabrania się holowania na światłach awaryjnych (najlepiej światła mijania). Zabrania się holowania na autostradzie.

Statystyki na bazie wypadkowości w Finlandii wskazują, że najwięcej wypadków miało miejsce w czasie pełnej suchości drogi (nadmierna prędkość), przy braku opadów lub przy małych opadach, przy temperaturze 2 i poniżej stopni Celsjusza oraz na drogach oblodzonych. Wskaźnik wypadków był nieco wyższy na autostradach i drogach ekspresowych dwupasmowych niż na drogach miejskich czy lokalnych tras szybkiego ruchu.